Часта мы хочам жыць напоўніцу, таму хапаемся за шмат рэчаў адразу, спрабуем усё, і замест насычэння атрымліваем нястраўнасць. Пастаянна адчуваем голад, таму што нас не сілкуе, тое, што мы ў сябе пхнём: усё больш сустрэч, уражанняў, якія спрабуем сабе навязаць, прабыванне ў бясконцай спешцы. Падаецца, звар’яцеем ад голаду, калі не зразумеем, што нас сапраўды насычае, а ад чаго варта адмовіцца без шкадавання.
Падобна, ксёндз Кшыштаф Гжывоч быў вялікім прыхільнікам прастаты і ўбоства, ведаў, што каб насыціцца, неабавязкова спажываць шмат. Сведчыць пра гэта і лад жыцця, якога прытрымліваўся, і шматлікія разважанні, у выніку каторых і з’явілася кніга “Jak smakować życie”. Далей будуць прыведзены некаторыя ўрыўкі з яе.
* * *
У якасці галоўнай думкі наступных разважанняў, святар выбраў словы святога Паўла, які кажа, што Хрыстос “хоць быў багаты, стаў бедным дзеля вас, каб вы ўзбагаціліся Ягоным убоствам” (2 Кар 8, 9). Чым з’яўляецца тое ўбоства і што гэта за багацце, якое можа нам даць Божы Сын?
Убогія vs неразумныя
У Бібліі сустракаюцца два гэтыя словы: убогія і неразумныя. Убогі — гэта такі чалавек, які мае адвагу жыць толькі тым, што істотнае; ведае, што ў жыцці з’яўляецца найважнейшым. Разумее, што ёсць фундаментальныя справы і другарадныя, ад якіх можна адмовіцца. Важна ўмець адрозніваць адно ад другога, імкнуцца жыць тым, што надзяляе жыццё сэнсам, прыносіць радасць і задавальненне.
Неразумны — той, хто аддае перавагу другасны рэчам. Як той багаты чалавек з Евангелля, які будуе новыя засекі, каб пакласці ў іх сваю маёмасць, а Бог яму кажа: “Неразумны, ты не багацееш перад Богам, бо не маеш таго, што істотнае”. Паводле Евангелля найважнейшае — гэта быць багатым перад Богам, а не перад людзьмі. Убогі чалавек можа адмовіцца ад многіх другарадных рэчаў, каб хапіла часу на важнае.
У простых, убогіх умовах нараджаецца сам Бог, “які нас сваім убоствам узбагаціў”. Гэта багацце змяшчае ў сабе вельмі шмат сэнсу. Але чым можа абагаціць той, хто сам, на першы погляд, нічога не мае?
Далей ксёндз Кшыштаф “дастае” тры “каштоўнасці” са “скарбніцы” Езуса, якія падаюцца яму найбольш важкімі.
Давер
Першым элементам багацця, якое прыносіць Хрыстос, з’яўляецца Яго давер. Усё пачынаецца са спаткання з Богам, які верыць у кожнага без выключэння. Чалавечы давер заўсёды ідзе следам за даверам Бога.
Няма шчаслівага жыцця там, дзе няма даверу. Што можа адбыцца, калі сабе не давяраем? Ці можа шлюб быць шчаслівым, калі няма даверу паміж мужам і жонкай?
Даверлівасць — характэрныя рыса ўбогіх людзей. Існуе вялікая сувязь паміж спрашчэннем жыцця і даверам, бо каб згадзіцца на простае жыццё, больш убогае ў параўнанні з іншымі, трэба давяраць уласнаму жаданню здзейсніць гэта і, канешне, Богу.
Уменне давяраць — тое, што ляжыць ля самых вытокаў. Цяжка выхоўваць дзіця, якое не мае даверу да бацькоў. Датычыць гэта таксама кожнага настаўніка і выхавацеля, добра пра гэта ведаюць псіхолагі, тэолагі, філосафы.
Юнг казаў, што існуе нешта такое, як калектыўнае несвядомае. Гэта вельмі падобна да праўды: не толькі індывідуальная несвядомасць, але таксама калектыўная. Ёсць адчуванне, што ў нашай культуры недавер расце менавіта ў калектыўнай несвядомасці, перадаецца ад бацькоў да дзяцей. Існуе безліч гісторый, калі нехта даверыўся, але яго давер не быў апраўданы (аддаў грошы махлярам, хацеў дапамагчы, але яго ашукалі і г.д.). Такія гісторыі ў большасці людзей выклікаюць шмат недаверу, пацвярджаючы яго калектыўнасць. Ён можа выражацца ў выглядзе празмернага кантролю. Настаўнікі, урачы больш часу праводзяць седзячы над паперамі, праз якія начальства кантралюе іх працу, а не з вучнямі ці пацыентамі. Усё гэта нараджаецца з нейкага вялізнага недахопу даверу ў працадаўцы, які, у свой час паслабляе давер працаўніка.
Што зрабіць, каб даверлівасць стала апорай? Дзе ёсць гэтае вымярэнне ўбоства, якое народзіць давер, дазволіць аддаваць яму перавагу?
“Прызнацца сабе, што не давяраем Богу, баімся Яго планаў, не можам да канца даручыць Яму сваё жыццё, хочам Яго кантраляваць. Можам прыгожа гаварыць пра Бога, усё будзе выглядаць праўдзіва і натхняльна, але толькі звонку, а ў сярэдзіне будзем усё мець пад кантролем. Не верым, што можам аддаць Яму хоць частку адказнасці за сваё жыццё, сям’ю. Магчыма такое шчырае прызнанне і стане пачаткам глыбокіх унутраных змен.
Некаторыя кажуць: «На Бога спадзявайся, але і сам старайся». Так і ёсць: «Вельмі Табе давяраем, але сядзіш недзе там на небе, а мы тут на зямлі самі разбяромся са сваімі праблемамі. Благаславі нас на святы, асвяці ежу на Вялікдзень, але ў звычайным жыцці дадзім рады і без Цябе».
Недзе ў глыбіні носім гэта ў сабе. Каб шчыра прызнацца Богу, пра тое, што Яму не верым, трэба мець хоць нейкі давер да Яго. Гучыць крыху парадаксальна, але з такога прызнання і можа пачацца ўзрастанне ў даверы.
Несвядомасць можа быць так глыбока ўкрыта, што не зможам спасцігнуць яе чалавечымі метадамі. Трэба больш даверлівасці, каб выцягнуць на паверхню той схаваны страх. Ён мае вялікі ўплыў на фарміраванне сувязей, выхаванне, узмацненне кантролю і яго паслабленне.
Бог верыць у кожнага з нас не гледзячы ні на што. Няма нічога, што гэты давер можа зламаць. Усведамленне гэтага можа прывесці да трансфармацыі, даць энергію, дапамагчы здабыць найлепшыя, найглыбейшыя рэсурсы, якія схаваныя ўнутры нас.
Паверыць у Бога, Які верыць у мяне. Гэта вялікая змена ў мысленні, практычнай тэалогіі. Прачынаюся кожную раніцу незалежна ў якім настроі, якое ёсць надвор’е, як сябе адчуваю, Бог мне кажа: «Давяраю табе». Яго давер ахінае мяне пасля споведзі, але суправаджае мяне і да яе, бо не залежыць ад таго, пайду я да споведзі ці не. Яго давер не абумоўлены маімі заслугамі і гэта вялікая таямніца, якую часта складана прыняць” — так разважае святар над вышэй акрэсленымі пытаннямі.
Мудрасць
Наступная каштоўнасць са “скарбніцы” Хрыста — Яго мудрасць. Хрыстос, які абагаціў людзей праз сваё ўбоства, адорвае іх сваёй мудрасцю.
Цікава, што слова “мудры” можна ўжыць і адносна вельмі разумнага прафесара, і адносна простай жанчыны. Але не кожны разумны чалавека можа быць мудрым. Мудрасць не патрабуе вялікай эрудыцыі.
Кім жа з’яўляецца мудры чалавек? Слова “мудрасць” паходзіць ад дзеяслова “sapere”, які з лацінскай мовы перакладаецца як “каштаваць, спрабаваць на смак”. Вельмі цікавая інтуіцыя схаваная за гэтым словам: мудры чалавека мае адвагу смакаваць рэчаіснасць. Але, каб мець час на смакаванне жыцця, трэба яго спрасціць.
Вакол так шмат усяго, што не магчыма дазволіць сабе смакаваць што заўгодна. Не атрымаецца паглядзець усе добрыя фільмы, пабываць ва ўсіх краінах свету, займець тысячу сяброў, бо ў нейкі момант надыйдзе і псіхічнае, і фізічнае перанасычэнне. Хто хоча паспрабаваць усё, нічога не рассмакуе.
Мудры чалавек ведае, што павінен выбіраць, не мае рэсурсаў, каб угнацца за ўсім. Такі чалавек згаджаецца на ўбоства, каб была магчымасць не спяшаючыся смакаваць жыццё. Вядома, усё гэта дакладна звязана з верай у тое, што рэчаіснасць, у якой жыве, вартая смакавання. Згаджаючыся на ўбоства, прыходзіць разуменне, што чалавек не можа агарнуць усё, але павінен выбраць толькі самае важнае. Каб каштаваць адно, трэба адмовіцца ад другога.
Сёння пануе тэндэнцыя жыць хутка. Гэтая хуткасць не супадае з натуральным рытмам жыцця, што выклікае вялікі стрэс, не дазваляе атрымліваць ад яго асалоду. Паспешны тэмп жыцця і стрэс характэрны для краін з больш высокім узроўнем дабрабыту. Утрыманне такога ўзроўню жыцця, да якога прызвычаіўся сучасны чалавек, патрабуе велізарных высілкаў. Чалавек сам стварае схемы, якія падтрымліваюць яго ў гэтых паводзінах.
Мудры чалавек ведае, што не можа мець у жыцці ўсяго, хоць і жыве ў такім асяроддзі, дзе другараднымі рэчамі авалодаць дастаткова проста. Усё можна купіць, усё знаходзіцца на адлегласці выцягнутай рукі. Маючы такую разнастайнасць вакол, трэба мець адвагу жыць істотнымі справамі. Каб гэта здзейсніць, важна згадзіцца на вельмі простае жыццё — жыць убога, хоць гэта можа быць складана, асабліва калі параўноўваць сябе з іншымі людзьмі. Такое рашэнне патрабуе адвагі, бо сучасны свет дыктуе зусім іншыя тэндэнцыі. Каб мець магчымасць смакаваць жыццё, чалавек павінен даверыцца свайму рашэнню жыць проста, прыняць, што ёсць у гэтым вартасць, здаровы падыход.
Узаемнасць
Трэцяя каштоўнасць са “скарбніцы” Езуса моцна звязаная з дзвюма папярэднімі — узаемнасць. Размова пойдзе пра тое, што найбольш характэрнае для хрысціянскай духоўнасці — багацце ўзаемнасці. Хрыстос кажа пра гэта вельмі часта, гэтую ж тэму закранаюць і апосталы.
Па сённяшні дзень нічога не змянілася, надалей Бог прызывае ўсіх да ўзаемнай любові, да ўзаемнасці. Хрысціянства з’яўляецца справай узаемнай, а не толькі Opus Dei — справай Бога. Касцёл — агульны здабытак — эфект супрацы Бога і чалавека. І ў гэтай справе на людзей кладзецца шмат адказнасці. Бог безупынна прызывае да ўзаемнага клопату напрыклад праз сцэну мыцця ног вучням. Узаемна павінны абмываць ногі: чалавек Езусу, а Езус — чалавеку. Бог прагне ўзаемнай любові, запрашае да яе кожнага.
Пагадзіцца на ўзаемнасць ў адносінах да чалавека, да жонкі, мужа, дзіцяці, сябра, азначае таксама пэўнага роду пацвярджэнне ўбоства — без іншых я не самадастатковы. У такой узаемнасці крыецца вельмі глыбокае разуменне хрысціянскага ўбоства. Толькі ўбогія людзі здольныя да ўзаемнасці. Хрысціянства можна параўнаць да спаткання двух жабракоў, падчас якога адзін выдае другому месца, дзе можна знайсці хлеб.
Развівацца можна толькі ў сувязі, у блізкасці з другім чалавекам. Гэта таксама пэўны від убоства: узрастаць, сталець толькі прабываючы побач з кімсьці, ніколі аднаму. Так выглядае сапраўдная узаемнасць — каб развівацца чалавека патрабуе чалавека.
Добра, калі людзі сустракаюцца, ствараюць групы, супольнасці. Мудрыя людзі павінны падтрымліваць адзін аднаго, бо патрабуюць такога сімвалічнага Ноевага каўчэга. Сучаснае існаванне працякае ў сістэме, якая не спрыяе смакаванню істотных рэчаў, гэта ўжо ператварылася ў асобны стыль жыцця. І ён часам несвядома падтрымліваецца самімі ж людзьмі, калі не давяраюць таму, што важна. Ствараюцца вельмі стрэсавыя сацыяльныя сістэмы, каб была магчымасць “мець алібі”, не сустракацца, не задавальняцца тым, што сапраўды каштоўнае. Самі несвядома ўзмацняем гэтую сістэму, калі дазваляем доўгі час працякаць жыццю ў свеце другасных рэчаў і спраў, праз гэта нараджаецца недавер да таго, што істотнае.
Узаемнасць праяўляецца і ў адказнасці. Святар лічыць, што большасць крызісаў — у адносінах з Богам і з чалавекам — вынік няправільнага размеркавання адказнасці:
“Часта бывае, калі Богу не давяраю, то не аддаю Яму нічога, бяру ўсё на сябе. Вядома тады хутка стамляюся, падобнае можа адбыцца ў сямейных ці сяброўскіх стасунках, дзе адзін бок бярэ на сябе зашмат, а другі — замала. Каб падзяліцца з кімсьці адказнасцю, трэба паверыць, што той чалавек мяне не падмане, не пакрыўдзіць. Даручэнне адказнасці другому чалавеку — акт вялікай адвагі, мудрасці, даверу.
Тым, што забірае шчасце ў святарскім, сямейным жыціі і кожнай іншай сферы, з’яўляецца празмерная заклапочанасць.
«Ні пра што празмерна не турбуйцеся» (Флп 4, 6). Што значыць «празмерна»? Дзе праходзіць мяжа паміж «празмерна» і «не празмерна»? Гаворка ідзе пра раздзяленне адказнасці з Богам, аддаванне свайго жыцця пад Яго апеку, не маю на ўвазе нахабнае перакладванне адказнасці. Дзяленне з Богам адказнасцю — гэта акт сапраўднага даверу. А што калі Бога няма, а я аддаю пад Яго апеку сваіх дзяцей? Трэба быць не вельмі адказным чалавекам, каб рабіць гэта. Лепей самаму ўсё даглядзець, нічога не спускаць з вачэй. Такія і падобныя спосабы разважання праяўляюцца часта ў несвядомай частцы чалавека. Калі веру, гэта значыць, даручаю нешта Богу, уваходжу ў прастору суадказнасці. Але пасвячэнне Богу не вызваляе мяне ад неабходнасці прыкладаць максімальныя намаганні дзеля ўласнай разважлівасці.
Можна несвядома баяцца адказнасці і ў адносінах з людзьмі, і ў адносінах з Богам. Калі сам за ўсё адказваю, адчуваю сябе ў бяспецы. Тады можна наракаць, што ніхто вакол мяне нічога не робіць. Але ж я сам раблю ўсё, каб так адбывалася. Трэба выцягваць гэты страх з падсвядомасці і працаваць над ім. Дзяленне адказнасцю — тое, што робіць жыццё больш прыемным”.
Жыць паўнавартасным жыццём можна ўжо тут і цяпер, а не праз месяц, год ці пасля смерці. Штодзённы шлях да неба і святасці можа быць напоўнены спакоем і радасцю, варта толькі азірнуцца навокал, ачысціць сваю прастору ад непатрэбнага, ад усіх “лішніх рэчаў”, якія засмечваюць паўсядзённае жыццё, перашкаджаючы заўважыць самае важнае — тое, што надае жыццю смак.
Інфармацыя ўзятая з кнігі “Jak smakować życie” пад аўтарствам ks. Krzysztofa Grzywocza.