Калі Касцёл пакідаюць маладыя людзі з сем’яў, дзе вера была хутчэй формай рэлігійнай традыцыі, чым асабістымі адносінамі з Богам, гэта яшчэ можна зразумець. Але што адбываецца, калі ад веры адыходзяць дзеці хрысціянаў, якія вядуць глыбокае духоўнае жыццё, удзельнічаюць у жыцці супольнасці, займаюцца служэннем і евангелізацыяй? Калі такое дзіця катэгарычна заяўляе: «Я больш не веру, гэта не маё», — у бацькоў літаральна перахоплівае дыханне. Гэта ўдар, які цяжка апісаць словамі. У адно імгненне ўсё, вакол чаго будавалася жыццё сям’і — супольная малітва, святая Імша, чытанне Бібліі — нібы губляе сэнс.
Надыходзіць этап вострага расчаравання. Здаецца, што ўсе шматгадовыя намаганні былі дарэмнымі, і ў галаве круціцца толькі адно назойлівае пытанне: «Дзе мы памыліліся?» У такі момант вельмі лёгка захраснуць у пастцы ўласных пакутаў і пачуцця віны. Ад бяссілля часта ўзнікае спакуса вярнуць кантроль любым коштам: праз маніпуляцыі, шантаж ці нават духоўны прымус. Часам бацькі выбіраюць самую жорсткую зброю — адчужанасць. Жаданне пакараць «бунтаўніка», дыстанцыявацца ад яго ці пазбавіць падтрымкі становіцца спробай абараніць уласны разбураны свет. Аднак за кожнай такой рэакцыяй стаіць не злосць, а магутны зарад болю, з якім немагчыма справіцца ў адзіночку.
Але існуе і іншы шлях — спроба паглядзець на сітуацыю праз прызму цярплівасці, веры і трывалай надзеі. Сведчанні шматлікіх бацькоў нагадваюць: самы глыбокі крызіс можа стаць пачаткам доўгага шляху вяртання. Нават тады, калі чалавек цалкам адмаўляецца ад ранейшых каштоўнасцяў і выбірае бунт, гэта яшчэ не канец гісторыі. Сапраўдная надзея мае сэнс незалежна ад таго, як хутка будзе бачны вынік.
Адыход дзіцяці ад веры — як і любая іншая жыццёвая драма — можа стаць кропкай адліку для ўласных духоўных перамен бацькоў. Гэта адначасова прыгожы і вельмі цяжкі ўрок безумоўнай любові, павагі да чужой свабоды і ўмення быць удзячным нават у выпрабаваннях. Прыкладам таму служаць многія сучасныя бацькі, якія, нягледзячы на разрыў дзяцей з Касцёлам, не спыняюць адорваць іх любоўю і прыняццем. Нават з адкрытай ранай у сэрцы яны свядома пераключаюць увагу з уласных пакут на спробы пабудаваць блізкія, шчырыя адносіны. Для кагосьці гэты шлях становіцца натуральным, для іншых — патрабуе гадоў цяжкай працы і ўнутраных ахвяр.
Крызіс веры сёння ўсё часцей закранае моладзь яшчэ ў школьныя гады. Для многіх падлеткаў сакрамэнт канфірмацыі, на жаль, становіцца не пачаткам свядомага шляху, а хутчэй «сакрамэнтам развітання» з Касцёлам. Для бацькоў, чыё жыццё прасякнута верай, такі выбар дзіцяці ператвараецца ў сапраўдную трагедыю.
Бацькі могуць імкнуцца быць сведкамі веры кожны дзень: праз супольную малітву, размовы, удзел у жыцці парафіі. Яны шчыра сеюць у сэрцах дзяцей лепшае насенне, на якое толькі здольныя. Але часам у гэтым клопаце вернікі забываюцца, што далейшы лёс гэтага насення — па-за іх кантролем. Яно можа даць добры плён, а можа трапіць на камяні ці загінуць сярод церняў. Бацькоўская задача — зрабіць усё магчымае, але пры гэтым знайсці ў сабе сілы прыняць любы сцэнарый, які абярэ само дзіця.
Можна гадамі захоўваць традыцыі, рэгулярна наведваць святыя Імшы і лічыць веру натуральнай часткай жыцця, але аднойчы сутыкнуцца з рэальнасцю: дзеці выраслі і пакінулі храм. У такі момант дарослых пачынае пераследаваць пачуццё віны і пошук таго слабага звяна, на якім усё трымалася. Але нават самыя спрыяльныя ўмовы не даюць ніякай гарантыі. Ці азначае адыход дзіцяці ад рэлігіі бацькоўскую няўдачу? Духоўныя настаўнікі і душпастыры падкрэсліваюць: пошук уласнай правіны ў такой сітуацыі часта бывае памылковым. Вера — гэта прастора свабоды. Бацькі, якія шчыра дзяліліся сваім духоўным вопытам, найменш вінаватыя ў тым, што дзіця вырашыла скарыстацца гэтай свабодай інакш.
Прычыны, па якіх моладзь пакідае Касцёл, вельмі разнастайныя. Гэта не толькі глабальныя цывілізацыйныя змены, але і ўплыў асяроддзя, а таксама вострае рэагаванне на крызісы і скандалы ўнутры самой рэлігійнай супольнасці. Калі ў падлетка яшчэ не сфармаваны асабісты вопыт сустрэчы з Богам, любыя складаныя пытанні, на якія ён не знаходзіць шчырых адказаў ад дарослых, могуць стаць прычынай для разрыву. Гэта стварае пачуццё дыстанцыі: падлетак адмаўляецца ад рэлігійнай практыкі, нават не паспрабаваўшы даведацца, што яна дае насамрэч.
Эксперты ў галіне рэлігійнага выхавання адзначаюць: сённяшняя моладзь востра адчувае недахоп жывых адносін і няздольнасць інстытуцый размаўляць на іх мове. У той жа час моладзевыя сустрэчы паказваюць, што запыт на духоўнасць застаецца. Магчыма, калі б маладыя людзі часцей бачылі жывы і пазітыўны бок веры, а не толькі яе фармальныя ці праблемныя бакі, іх выбар быў бы іншым. Вера перадаецца не праз інструкцыі, а праз сустрэчу і прыклад. Гэтак жа, як таленавіты настаўнік здольны зацікавіць сваім прадметам, добры катэхет становіцца для падлеткаў правадыром у свет духоўнасці. Калі рэлігія асацыюецца толькі з завучваннем правілаў на памяць, страхам перад пакараннем ці сухім фармалізмам, яна непазбежна адштурхоўвае. Прыклады з жыцця паказваюць: там, дзе пануе прыняцце, гумар і цеплыня, дзеці часцей імкнуцца да веры самі. Там жа, дзе падрыхтоўка да сакрамэнтаў ператвараецца ў строгі экзамен, яна можа стаць «кропкай выхаду» з Касцёла.
Аднак прастора веры — гэта не толькі парафія, але перш за ўсё дом. Бацькам важна быць носьбітамі любові, а не проста «выканаўцамі закона». Часам дзеці адмаўляюцца ад каштоўнасцяў не таму, што яны ім не блізкія, а з-за «упакоўкі», у якой іх падалі. Празмерны кантроль, духоўны перфекцыянізм, умоўная любоў ці гвалтоўны падыход да выхавання — усё гэта можа стаць непрыкметным штуршком да развітання з верай. Атмасфера ў сям’і і мадэлі паводзін бацькоў часам кажуць пра Бога значна больш, чым любыя словы і павучанні.
У выніку менавіта асабістыя адносіны бацькоў з Богам і тое, як яны ставяцца да людзей вакол, становяцца галоўным сведчаннем веры. Можна няўхільна выконваць усе рэлігійныя абрады, але так і не адчуць прысутнасці Бога там, дзе няма звычайнай чалавечай цеплыні. І наадварот: Бог прысутнічае там, дзе ёсць любоў — нават падчас звычайнай сямейнай вячэры. Гэтая сувязь мае вырашальнае значэнне.
Калі дзіця адмаўляецца ад веры, прыярытэтам павінны стаць адносіны, а не дысцыпліна. Прыклад святой Монікі паказвае гэты тонкі баланс: яна не хавала болю ад ладу жыцця сына і не адмаўлялася ад сваіх каштоўнасцяў, але яе сын заўсёды ведаў, што дома яго чакае міска цёплага супу і маці, якая яго прымае. Такая сувязь — без шантажу і гвалтоўнага пераканання — становіцца тым падмуркам, на якім магчыма вяртанне. У рэшце рэшт, менавіта любоў, а не прымус становіцца той сілай, якая здольная змяніць жыццё.
Часам супакой прыходзіць праз разуменне простай ісціны: дзеці бацькам не належаць. Дарослыя маюць на іх уплыў, пакуль тыя малыя, але сталенне — працэс страты гэтага ўплыву. Веру немагчыма навязаць сілай, бо яна заўсёды павінна быць свядомым і добраахвотным выбарам. У многіх сем’ях бацькі, бачачы адыход дарослых дзяцей ад рэлігіі, адчуваюць не проста сум, а сапраўдную экзістэнцыяльную паніку. Аднак страх і пачуццё віны — гэта самы кароткі шлях да ўнутранага выпальвання. Важна памятаць: вера і спазнанне Бога — гэта ласка, а «Дух дзьме, дзе хоча». Хтосьці знаходзіць свой шлях у юнацтве, а камусьці, каб прыйсці да глыбокага навяртання, патрабуецца паўстагоддзя.
Калі дарослыя перастаюць баяцца за дзіця і пачынаюць проста за яго маліцца, яны робяць значна больш карысці. Жывое сведчанне — маці ці бацькі, якія чытаюць Святое Пісанне або ідуць у храм не з прымусу, а па жаданні сэрца — часта дзейнічае мацней за любыя спрэчкі. Нават калі сын ці дачка заяўляюць пра свой агнастыцызм, яны могуць з павагай ставіцца да веры бацькоў і нават давяраць ім духоўнае выхаванне ўнукаў.
Важна ўсвядоміць, што малітва — гэта не «хабар» і не інструмент маніпуляцыі. Часам у роспачы бацькі спрабуюць «дамовіцца» з Богам праз празмерны пост ці абяцанні, ператвараючы малітву ў спробу хутчэй вярнуць дзіця да веры. Аднак сапраўдны пералом адбываецца тады, калі прыходзіць разуменне: Бог любіць гэтае дзіця значна больш, чым самі бацькі, і Ягоны клопат пра вяртанне чалавека — бязмежны. Калі аддаць Богу кантроль над сітуацыяй, знікне адчай і можа з’явіцца сапраўдная надзея.
Нават калі здаецца, што ўсе чалавечыя намаганні марныя, у веруючага чалавека заўсёды застаецца малітва. Гэта нябачная вокам праца, якая можа даць плён у самы нечаканы момант. Зерне, пасеянае ў дзяцінстве, мае дзіўную здольнасць прарастаць тады, калі бацькі ўжо амаль страцілі спадзяванне. Трэба проста даць Богу час давяршыць тое, што калісьці было пачата ў сям’і.
«Колькі яшчэ трэба маліцца?» — часта з нецярплівасцю пытаюцца бацькі. Але духоўны шлях немагчыма вымераць гадзінамі ці гадамі. Гэта сітуацыя, дзе трэба быць гатовым да ўсяго: і да таго, што дзіця вернецца ў апошнюю хвіліну жыцця, і да таго, што яго выбар застанецца нязменным. Адзінае выйсце — даверыць кантроль Богу. Няхай ціхія кроплі малітвы дзень за днём точаць камень. І колькі б ні давялося чакаць — чалавек павінен захаваць галоўнае: шырока адчыненыя дзверы бацькоўскага дома і сэрца, гатовае прыняць сваё дзіця ў любы момант.
Крыніцы:
https://www.youtube.com/watch?v=I6Q8B_fy4tM