З першай і другой часткамі артыкула можна азнаёміцца тут:
https://viartannie.org/article/hrost-i-novae-naradzhenne-chastka-1/838
https://viartannie.org/article/hrost-i-novae-naradzhenne-chastka-2/842
* * *
Лізавета Жудро: У які момант з’яўляецца новы чалавек? Гэта звязана з новым нараджэннем ці не?
Пётр Мяшчэрынаў: Канешне звязана. Зразумела, у новым нараджэнні адбываецца такая палярызацыя — працэс, у якім чалавеку становіцца ясна: “вось гэта — я, а гэта — не цалкам я”.
Гэта не нейкая шызафрэнія ці раздваенне асобы. Проста чалавек пачынае бачыць тыя дагматычныя ісціны, якія ён звонку, можа быць, шмат разоў чуў: што чалавек — істота слабая, а ў хросце і новым нараджэнні яму даецца Божая ласка.
Ён проста пачынае ў сабе бачыць: вось гэта — ласка, а вось гэта адбываецца ад чалавечай слабасці. Здольнасць гэта адрозніваць — адна з уласцівасцяў новага нараджэння, несумненна.
Лізавета Жудро: Я проста даб’ю гэтае пытанне да канца — для тых, хто, як і я, не супакоіцца, пакуль не прагучыць выразна. Каб потым не вышуквалі нюансы, якіх няма.
У новым нараджэнні сапраўды ўтвараецца нейкая новая сутнасць? Ці з’яўляецца ў
Хрышчэнні або ў новым нараджэнні сам новы чалавек як такі, ці нараджаецца толькі здольнасць бачыць гэта ў сабе? Што менавіта там адбываецца на сутнасным узроўні?
Пётр Мяшчэрынаў: Вось вы ступілі на правільную дарожку. А як гэта адбываецца? Як уласцівыя нам святыя Дары? Ці адбываецца гэта праз “трансубстанцыю” ці, як вучыць прафесар Осіпаў, “халкедонскім спосабам”? На гэтае пытанне вам не адкажа ніхто.
Тэарэтычна пры хросце ў нас закладваецца новы чалавек. Менавіта тэарэтычна.
Антоній Лакіраў: У гутарцы пра старога і новага чалавека само сабой зразумела, што стары сам не адваліцца. Даводзіцца траціць на гэта сілы. Але, з іншага боку, мяне бянтэжыць, што стары чалавек увесь час апынаецца ў цэнтры нашай увагі — усе высілкі і ўсе інтарэсы прысвечаныя толькі барацьбе з ім.
Тут нешта не тое. Па выніку атрымліваецца, што ён сыходзіць, але прыводзіць з сабой “сем злейшых”. Ты гэтага старога чалавека ў дзверы — ён у вакно, і не адзін. Пытанне ў тым, чым ты яго замяшчаеш.
Думка пра тое, каб “дазволіць ласцы дзейнічаць у табе” — сапраўды вельмі важная. Мне здаецца, ад чалавека найперш патрабуецца згода на гэта. Я не ведаю тэхналагічна, як Ты будзеш ува мне дзейнічаць, але я магу прыблізна ўбачыць прыкметы гэтага дзеяння — плады Духа па Паўлу.
Калі фармуляваць па-чалавечы, у дачыненні да сучаснага жыцця, то, на мой погляд, найважнейшы плён Духа, неабходны нам усім, — гэта крытычнае мысленне. Я не заўсёды разумею, як Дух дзейнічае ў маім сэрцы. Але я спадзяюся на свой хрост, на мірапамазанне, на ўвесь шлях за спінай — і я на гэта згаджаюся: “Няхай я буду такім, якім Ты хочаш мяне бачыць”.
Гэта адзін момант. А другі — у рэальным жыцці маральны выбар адбываецца не кожны дзень. Сапраўды, як паступіць? Калі ты ведаеш, як хацеў бы сам, але спрабуеш задумацца, памаліцца і спытаць у Бога: “А як Ты б хацеў?” — і неяк на гэтую тэму зарыентавацца.
Мне здаецца, Новы чалавек — гэта вельмі сур’ёзная постаць у нашым жыцці. Ён праяўляецца не ў грандыёзных рэчах, пра якія пішуць у жыціях (дзе святыя ходзяць ці дыхаюць неяк не так, як прадугледзеў Бог, і ўсіх вакол аздараўляюць штабялямі). Не, ён праяўляецца ў рэчах вельмі простых. Напрыклад, калі цябе падрэзалі на дарозе, а ты замест таго, каб сказаць нешта дрэннае, молішся, каб Гасподзь абараніў гэтага чалавека і каб ён нікому не нашкодзіў.
Простыя рэчы, калі ты пра сябе дакладна ведаеш, як звычайна робіш у такіх сітуацыях, але раптам нешта мяняецца. Людзі часта кажуць: “Гэта не я, я б так ні завошта не паступіў, але вось спадобіў Гасподзь, памілаваў”.
Можа быць, самае радыкальнае адрозненне старога чалавека ад новага ў тым, што новы ніколі не бывае адзін. Ён заўсёды з Хрыстом. Гэта не абавязкова адчуваецца фізічна (а калі адчуваецца занадта моцна, то тут якраз трэба падумаць пра лекараў), але ўсё-ткі ты больш не застаешся ў цемры выбіраць свой шлях у адзіночку.
Лізавета Жудро: Я хацела б задаць вам асабістае пытанне. Што падсілкоўвае вашага новага чалавека? Што дапамагае вам?
Антоній Лакіраў: Для мяне, вядома, Эўхарыстыя і Евангелле.
Гасподзь усё ж такі даў мне выдатную жонку, якая таксама з’яўляецца вялікай крыніцай сілы і сілкавання для новага чалавека. Гэта важна.
Але сапраўды кажучы, я жудасна не люблю, калі мы робім з нашага жыцця ў Хрысце тэхналогію: “рабі так — атрымаеш гэта”. Таму правільны адказ на вашае пытанне: я не ведаю.
Лізавета Жудро: Не, я хутчэй не пра “правільны” адказ, а пра вашыя адчуванні, пра асабісты досвед. Гэта не “інструкцыя”, не заклік “рабі як я”.
Ці можам дзяліцца тым, што рэальна дапамагае? Ці ёсць нешта такое, што здольна падтрымаць чалавека на гэтым шляху?
Антоній Лакіраў: Ведаеце, для мяне ёсць яшчэ адзін надзвычай важны момант. Цяпер я проста фізічна не выношу малітваў чужымі словамі, мяне ад гэтага круціць. Выключэнне складаюць толькі агульныя для ўсіх нас літургічныя моманты, але не мае асабістыя зносіны з Богам.
Самыя цудоўныя, натхняльныя і важныя імгненні ў маім жыцці былі тады, калі я разумеў: з Богам можна размаўляць па-чалавечы. Нічога з сябе не строячы. Калі ты гневаешся — гневайся, калі радуешся — радуйся. Так, Ён — Цар і Госпад, але Ён і Старэйшы Брат, і Сябар. Гэтая сумленная размова не заўсёды ўдаецца, бо нават малітва сваімі словамі лёгка можа ператварыцца ў фармальнасць. Але менавіта такая шчырасць па-сапраўднаму сілкуе.
На мой погляд, шматвяковая практыка малітвы чужымі тэкстамі прынесла хрысціянам вялікую шкоду. Я не бачу ў гэтым той карысці, пра якую прынята казаць (псалмы пакінем убаку, гэта асобная гісторыя). Калі я чую ад чалавека: “Я больш не магу гэта вычытваць!”, я адказваю: “Я цябе разумею як роднага”.
Што рабіць, калі ты прыпаўзаеш з працы ледзь жывы? Я і сам часам вяртаюся са школы ў такім стане. І ў гэты момант ты можаш сказаць толькі: “Госпадзе, памілуй”. І гэта не лянота, не бездухоўнасць. Аказваецца, менавіта ў такія хвіліны Бог побач з табой. Ён не ўзважвае “якасць” тваіх слоў, Ён проста слухае.
Лізавета Жудро: Дзякуй, што вы адзначылі гэтую цікавую рэч. Аказваецца, да новага чалавека мае прамое дачыненне такая простая рыса, як сумленнасць. Шчырасць з Богам, магчымасць дазволіць сабе быць такім, які ты ёсць, не баючыся наступстваў.
Проста стаяць перад Ім: “Вось ён я, і я такі”. А ў якой форме гэта выявіцца — у малітве ўласнымі словамі ці неяк інакш — гэта, напэўна, ужо другарадна. Галоўнае — у самім акце знаходжання перад Богам.
Айцец Пётр як бы вы апісалі тое, што вас сілкуе?
Пётр Мяшчэрынаў: Я цалкам згодзен з айцом Антоніем. Новы чалавек пачынае жыць, а калі ён жыве, тое яго сілкуе ўсё. Усё, што здольна сілкаваць, яго сілкуе. Таму тут найважнейшае — не перашкаджаць ласцы дзейнічаць у сабе. Трэба зважаць менавіта на гэта, бо перашкод вельмі шмат. А так ён сам насычаецца, яго Гасподзь накорміць так ці інакш.
У мяне з правілам пытанне вырашана ўжо даўно. Правіла — гэта старацца наогул не “старацца”, а проста не перашкаджаць. Вось і ўсё правіла. Таму я не магу нічога вылучыць спецыяльна: у мяне няма рэгулярнага чытання Пісання па графіку раніцай ці ўвечары.
Я малюся сваімі словамі. Я люблю чытаць Псалтыр, люблю чытаць Пісанне, але гэта не стаіць у мяне ў раскладзе — гэта адбываецца натуральна, як само жыццё. Тут мы з айцом Антоніем зусім супадаем.
Антоній Лакіраў: Ведаеце, я зараз падумаў: трэба дадаць яшчэ адну рэч да слоў айца Пятра пра чытанне Пісання не па графіку. Але я зараз не пра гэта, а пра рэч, якая для мяне вельмі важная апошнія трыццаць з лішнім гадоў. Гэта евангельскія групы. Калі людзі збіраюцца, каб разам памаліцца, пачытаць фрагмент Пісання і падзяліцца тым, што ў дадзены момант Гасподзь табе ў гэтым тэксце адкрывае. Гэта заўсёды рознае, тут нічога не паўтараецца, нават калі ты чытаў гэты тэкст шмат разоў.
Як піша Павел рымлянам: “Каб парадавацца разам з вамі дзеля ўзаемнага суцяшэння праз супольную веру, вашую і маю”. Звычайна такія сустрэчы якраз ідуць па графіку, людзі збіраюцца ў прызначаны час. Гэта можа быць справай няпростай, часам нават спакуслівай, але сама магчымасць такіх сустрэч — рэч выдатная.
Пётр Мяшчэрынаў: Я згодзен. Гэта важная рэч, перш за ўсё з царкоўнага пункту погляду. Бо менавіта так адбываецца стварэнне памеснай царквы, несумненна.
Лізавета Жудро: Калі новае нараджэнне адбылося па-сапраўднаму, як гэта ўплывае на адносіны чалавека з яго непасрэдным асяроддзем? Бо нешта ж павінна мяняцца ў адносінах з людзьмі, якія знаходзяцца побач з табой?
Пётр Мяшчэрынаў: Адносіны мяняюцца моцна. Я сышоў у манастыр — і гэта сапраўды радыкальнае рашэнне праблемы, аддаленне ад усіх. Для чалавека, які нанова нарадзіўся, некаторыя рэчы становяцца проста невыноснымі. Ён можа іх трываць, напрыклад, зыходзячы з абавязку перад бацькамі, але і тое ў абмежаванай меры.
Між іншым, новы чалавек вельмі адчувальны да меж. Стары чалавек іх не адчувае: ён не захоўвае ні свае, ні чужыя, увесь час імкнучыся іх узламаць. А новы чалавек межы беражэ. Гэта адна з найважнейшых прыкмет, якую мы сёння можам адзначыць на сто працэнтаў. З гэтага вынікае, што ад лішніх зносін чалавек адыходзіць, за выключэннем абавязковых, якіх не пазбегнуць.
Яшчэ адна з прыкмет новага нараджэння — чалавек перастае асуджаць. Гэта адбываецца як факт. Часта пытаюцца: “Як даведацца, ці нарадзіўся я звыш?” Вельмі проста: калі ты дзякуеш Богу не па графіку, а па ўнутранай патрэбе, і калі не асуджаеш бліжніх.
Новае нараджэнне заключаецца ў тым, што ты не адзін, ты са Хрыстом. У Ягоным святле ты бачыш: калі Хрыстос цябе такога, які ты ёсць, любіць, то Ён любіць і ўсіх іншых. Знікае сама нагода да параўнання сябе з кімсьці. Айцец Антоній казаў, што мы не павінны адмаўляць “вялікаму статку” у праве называцца хрысціянамі. У чалавека, які нанова нарадзіўся, гэтая праблематыка сыходзіць зусім. Ён не выносіць меркаванняў у катэгорыях “вышэй — ніжэй”, “я ў малым статку, а яны ў вялікім”. Ён можа разумець гэта інтэлектуальна, але само пачуццё пагарды ці перавагі знікае.
Мне здаецца, новы чалавек увогуле антысацыяльны. Нездарма ў Евангеллі мноства запаведзяў, аб якія людзі спатыкаюцца і спакушаюцца: “ворагі чалавеку хатнія яго”, “хто не пакіне бацьку ці маці”... У бытавых пропаведзях гэта звычайна замоўчваюць, але насамрэч гэтыя антысацыяльныя моманты вельмі важныя. Стары чалавек звязаны соцыумам з усіх бакоў, і грамадства вызначае за яго многія рэчы, якія павінна вызначаць толькі асоба і яе ўзаемасувязь з Богам. Гэта ўзаемасувязь з Богам у новым нараджэнні альбо аднаўляецца, альбо даецца чалавеку нанова.
Чалавек мяняецца натуральна. Ён перастае зласловіць. Насамрэч новае нараджэнне выяўляецца перш за ўсё ў тым, што чалавек становіцца значна больш добразычлівым, але пры гэтым строга выконвае і свае, і чужыя межы.
Антоній Лакіраў: Я цалкам згодзен з тым, што вы кажаце пра сацыяльнасць. Сапраўды, “належыць слухаць больш Бога, чым чалавека”, і празмерная падпарадкаванасць соцыуму астывае, сыходзіць на другі план.
Я б яшчэ дадаў да гэтага крытэр: іншым побач з табой становіцца лягчэй ці цяжэй? Няважна, у чым менавіта гэта выяўляецца. Табе самому можа здавацца, што ты не прыносіш вялікай карысці ў гэтым жыцці, але важна хаця б пачаць звяртаць на гэта ўвагу. Ну я ўсё ж назваў бы гэта крытычным мысленнем у першую чаргу ў адносінах да самога сябе. У нас ёсць магчымасць удзельнічаць у тым, што Бог прыносіць у гэты свет — хаця б імкнучыся не абцяжарваць жыццё тых, хто побач. Гэта важна. Калі побач з табой людзям становіцца лягчэй — значыць, агульны напрамак правільны. Па нашых часах нават калі не цяжэй — гэта ўжо шмат.
Лізавета Жудро: Як прымірыць гэтую “антысацыяльнасць” у добрым сэнсе з царкоўнай сацыяльнасцю? З аднаго боку, мы гаворым пра адыход ад дыктату соцыуму, але з другога — Гасподзь усё ж такі думае нас як Царкву. Ці можам мы бачыць гэтую агульнасць, абапіраючыся менавіта на новага чалавека?
У тых самых евангельскіх групах гэта, здаецца, атрымліваецца. Нельга ж зусім выкінуць сацыяльны момант з жыцця Царквы.
Пётр Мяшчэрынаў: Ну хто кажа, што сацыяльнасць трэба выкінуць? Не, гэта ўсё неяк арганічна само пачынае выбудоўвацца.
Антоній Лакіраў: Мне падаецца, што Царква ў меншай ступені сацыяльная структура, а ў значна большай — падзея.
Той жа апостал Павел у сваіх лістах вельмі выразна адрознівае “эклесію” як сход (момант, які адбываецца прама цяпер) і “народ Божы”, суграмадзян святых. У той культуры была розніца паміж паўнапраўным грамадзянствам (якое можа і не мець магчымасці сабрацца разам) і канкрэтным сходам. Царква — гэта найперш падзея, калі людзі сабраліся вакол Хрыста і нешта адбываецца паміж Госпадам і тымі, хто прыйшоў сёння. Заўтра будзе іншы склад: нехта сыдзе да Бога, нехта народзіцца, нехта з’едзе ў камандзіроўку.
Наша здольнасць выбудоўваць адносіны, маліцца разам — рэч важная. Але словы Госпада “дзе двое ці трое пагодзяцца прасіць аб адным, дадзена будзе ім” намякаюць, што гэтая рэдкая падзея. Прама дзіву даешся. Таму можна казаць пра нейкі іншы спосаб агульнасці, дзе “стыхіі гэтага свету” становяцца менш значнымі.
Лізавета Жудро: Хацела б задаць апошняе пытанне. Як вам падаецца, што для сучаснага чалавека з’яўляецца самым складаным у новым нараджэнні? Што нам найбольш перашкаджае, што ўскладняе гэты працэс? На што варта звярнуць увагу найперш?
Пётр Мяшчэрынаў: Каму што баліць. Я б на першае месца паставіў дэзынфармацыю, якая падаецца пад царкоўнай абгорткай. Па сабе ведаю: людзі пасля трыццаці гадоў царкоўнага жыцця, пачуўшы праўду, дзівяцца: “А што, так можна было?”
У нас былі размовы з аднадумцамі. Мне казалі: “Можа, ты трыццаць гадоў таму гэтага і не зразумеў бы, паглядзеў бы на такога “мадэрніста" з жахам”. Але каб гэта быў не голас аднаго чалавека, а агульная царкоўная педагогіка, гэта было б вельмі важна. Калі б чалавеку адразу сказалі, як справы ідуць і як яны павінны ісці.
І пры гэтым нікога не трэба крыўдзіць або падзяляць на “малы” і “вялікі” статак. Трэба проста абвяшчаць ісціну. А чалавек можа яе адразу адчуць, а можа — праз пяцьдзясят гадоў. Важна данесці, што Царква Хрыстова заключаецца не ў рэчах, якія мы не будзем пералічваць, каб не патрапіць пад небяспеку, а ў тым, каб ваша новае нараджэнне адбылося. Каб новы чалавек узрастаў у Хрысце, а стары са дня на дзень прымяншаўся.
У рэшце рэшт, Евангелле і ўвесь Новы Запавет ужо напісаны. Значыць, трэба даносіць да сучаснага чалавека менавіта сэнсы Пісання. Не сыходзіць у нахіл біблеістыкі, які зараз стаў вялікай спакусай. Гэта адводзіць чалавека ўбок.
Трэба вучыць духоўнаму сэнсу: як не перашкаджаць дзеянню ласкі Божай? Што гэта за дзеянне? Вось чаму павінна вучыць Царква. “Адно толькі трэба”, — кажа Гасподзь. Адно, а не ўся ваша мітусня. Таму галоўная перашкода — дэзынфармацыя і адсутнасць належнай царкоўнай педагогікі. Гэта відавочная рэакцыя на факты.
Лізавета Жудро: Айцец Антоній, а як падаецца вам: што менавіта сучаснага чалавека больш за ўсё абцяжарвае на шляху да новага нараджэння?
Антоній Лакіраў: У мяне ўражанне, што нам усім па жыцці — і ў пытанні новага нараджэння ў тым ліку — перашкаджае недахоп незалежнага мыслення. Гэта пераклікаецца з тым, пра што казаў айцец Пётр. Пра царкоўную педагогіку можна разважаць доўга, і добра пра яе сказаць, шчыра скажам, няпроста.
Але калі не задаеш сабе пытанне пра сэнс таго, што ты робіш, — гэта не толькі адказнасць навакольнай рэчаіснасці, але і твая таксама. Не гатовы сказаць, у якой меры, але ўсё ж здольнасць падумаць самастойна, перш чым бегчы наперадзе паравоза, — гэта рэдкі дар Святога Духа.
І яшчэ важна тое, што мы не гатовыя вызваляцца ад бессэнсоўнага. “Ёсць — і добра”. Гэта таксама перашкаджае: тое, у чым ты не знаходзіш узаемадзеяння з Хрыстом; тое, што не пакіне следу ў тваіх адносінах з Богам і ў вечнасці. Ёсць рэчы, бессэнсоўныя заўсёды і для ўсіх, а ёсць тыя, што маглі б нешта даць у прынцыпе, але для цябе застаюцца пустымі. Вось гэтая няздольнасць адсекчы лішняе нас і тармозіць.
Крыніца:
https://www.youtube.com/watch?v=XFf_9iSbZms